کد خبر ۴۶۷۸۸۸ انتشار : ۱۹ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۸:۲۱

تأملاتی گذرا بر کارنامه انقلاب اسلامی ایران

کارآمدی یا ناکارآمدی کارگزاران یک نظام سیاسی در اجرای اهداف و آرمان‌های آن، می‏‌تواند در کارآمد یا ناکارآمد به نظر آمدن آن نظام و به تبع، درست یا نادرست به نظر رسیدن آن اندیشه اجتماعی، تأثیر مثبت یا منفی بر جای گذارد.

به گزارش ذاکرنیوز، سید محمدرضا مرندی عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و معاون بررسی و تحلیل سازمان بسیج اساتید کشور یادداشتی را با عنوان «تأملاتی گذرا بر کارنامه انقلاب اسلامی ایران» در اختیار خبرگزاری فارس قرار داده است که در ادامه می‌آید: 

مقدمه

بی تردید میان صحت و اتقان یک اندیشه اجتماعی و کارآیی و توانایی نظام اجتماعی برآمده از آن در پاسخگویی به مشکلات جامعه، رابطه مستقیمی برقرار است. از سویی دیگر، کارآمدی یا ناکارآمدی کارگزاران یک نظام سیاسی در اجرای اهداف و آرمان های آن، می‏تواند در کارآمد یا ناکارآمد به نظر آمدن آن نظام و به تبع، درست یا نادرست به نظر رسیدن آن اندیشه اجتماعی، تأثیر مثبت یا منفی بر جای گذارد.

به هر حال تناسب و ارتباط میان سه مقوله «اندیشه»، «نظام» و «کارگزاران آن» به گونه ای برقرار شده است که تفکیک میان آنها به خصوص در برابر منتقدانش چندان میسر به نظر نمی‏رسد؛ لذا دفاع از یک اندیشه متعالی یا نظام سیاسی متقن، زمانی امکان‏پذیر است که آن اندیشه یا نظام و کارگزارانش در مقام «عمل» درستی، توانمندی، کارآیی، کارآمدی و اثر بخشی خود را به اثبات رسانیده باشند. نظام جمهوری اسلامی به عنوان ثمره عملی انقلاب اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست.

موانع و مشکلات

امروزه بروز مجموعه‏ای از مشکلات در جامعه ما در سالهای پس از انقلاب به تدریج زمینه ساز القای اندیشه ناکارآمدی حکومت دینی شده است برخی از این مشکلات عبارتند از:

محاصره و فشارهای اقتصادی غرب به خصوص آمریکا؛
روند سریع افزایش جمعیت کشور در دهه اول انقلاب؛
جنگ تحمیلی 8 ساله و خسارات فراوان ناشی از آن ؛
ترور بسیاری از مسئولان کارآمد و مؤثر نظام؛
کاهش تولید و صدور نفت؛
تغییر الگوی مصرف جامعه؛
تورم جهانی؛
ساختارهای نامناسب اجتماعی و اقتصادی به ارث رسیده از رژیم گذشته؛
جنگ روانی و تبلیغاتی و تهاجم فرهنگی جهت ایجاد شکاف بین مردم و نظام اسلامی و به هدر رفتن استعدادهای انسانی کشور؛ و...

به نظر می‏رسد که کارنامه عملکرد نظام جمهوری اسلامی و کارگزاران آن، با توجه به تغییر عمده شرایط و تقلیل محسوس درآمدهای ارزی کشور در سال های پس از انقلاب، با عنایت به حجم کارهای انجام شده در این مدت، مصداق کلی «کارآمدی» است و البته از سوی دیگر، عدم تحقق برخی از اهداف و آرمانها نیز می‏تواند از نشانه های ضعف و وجود نسبتی از ناکارآمدی در عملکرد آنان تلقی شود.

به عبارت دیگر این عملکرد به دلیل ضعف نگرش جامع و راهبردی به مقوله توسعه در ابعاد مختلف آن همچون: اقتصاد، سیاست و فرهنگ و در پیش نگرفتن الگوی مناسب بر پایه ی ارزش های اجتماعی ، فرهنگی و توانایی های بومی و به عبارت دیگر به دلیل در پیش گرفتن سیاست «توسعه نامتوازن» موجب ایجاد ناهماهنگیهایی در تنظیم اهداف، نارساییهایی در تخصیص منابع و امکانات، اختلالاتی در روابط اجتماعی و بالطبع نارضایتی هایی بین گروههایی از جامعه شده است که این بعد از عملکرد، گویای نسبتی از ضعف و ناکارآمدی در مجموعه‏ی کارگزاران نظام است.

مفهوم کارآمدی

واژه کارآمدی Efficiency دارای تعاریف متعددی است. یکی از عمده ترین این تعاریف، کارآمدی را «موفقیت در راه تحقق اهداف با توجه به امکانات و موانع» می‏داند. از این رو، کارآمدی هر سیستمی بر اساس سه شاخصه ی اهداف، امکانات و موانع آن، مشخص می‏شود. هر قدر سیستمی با توجه به سه شاخصه ی مذکور در تحقق اهدافش موفق باشد، به همان مقدار کارآمد است. در یک تقسیم‏بندی کلی می‏توان امکانات لازم برای کارآمدی را به دو دسته ی مادی و غیر مادی تقسیم کرد. موانع کارآمدی هم به دو دسته ی داخلی و خارجی قابل تقسیم است:

موانع داخلی، مانند: گروههای مخالف داخلی و میراثهای منفی و مخرب علمی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی؛ افزایش تقاضای خدمات، افزایش آستانه ی رضایتمندی و...
موانع خارجی، مانند: موانع اندیشه­ای و فرهنگی مهاجم و مخالف، و تهدیدات سیاسی، اقتصادی، نظامی و بین‏المللی.

باید توجه داشت که کارآمدی یک سیستم پویا، در حالات و شرایط گوناگون، متفاوت است. برای مثال یک نظام سیاسی، امری زمانمند و دارای مراحل است و در زمان های مختلف می‏تواند از امکانات، موانع و اهداف متفاوت برخوردار باشد. از این رو کارآمدی نظام سیاسی را باید در شرایط و مراحل گوناگون (جایگزینی، استقرار، تثبیت اولیه، گذار و ثبات) به طور جداگانه بررسی و ارزیابی کرد. در واقع «کارآمدی کل» برابر با برآیند کارآمدی های مراحل گوناگون است. لذا از کارآمدی یا ناکارآمدی یک یا برخی از اجزا در یک سیستم مرکب و پیچیده، نمی‏توان کارآمدی یا ناکارآمدی آن سیستم را نتیجه گرفت. کارآمدی کل در سیستم‏های مرکب برابر است با حاصل جمع کارآمدی اجزا. بنابراین، اگرچه در یک سیستم پیچیده، بروز عیب و نقص، محتمل و طبیعی به نظر می‏رسد لکن روند کلی و برآیند مجموعه عملکردها و تلاشهای صورت گرفته، تعیین کننده‏ی میزان کارآمدی آن می‏باشد.

نکته مهم در این جا آن است که «وجود کارآمدی گرچه موضوعی عینی می‏باشد، احساس وجود کارآمدی، یک موضوع ذهنی است»؛ لذا لازم است با اطلاع رسانی صحیح از اقدامات انجام گرفته، از ذهنیت سازی منفی در افکار عمومی جلوگیری شود. نکته دیگر اینکه «کارآمدی» شاخصی است که از مقایسه امکانات و توانمندی ها از یک سو و موانع و مشکلات از سوی دیگر حاصل می‏شود، بنابراین قضاوت منصفانه در این باره باید با توجه دقیق به هر دو وجه مسئله انجام پذیرد.

مقایسه امکانات و شرایط اقتصادی کشور در دو دوره ی قبل و بعد از انقلاب در بررسی میزان کارآمدی نظام جمهوری اسلامی یکی از نکات مهم، مقایسه شرایط اقتصادی درآمدها و هزینه‏‌های کشور در دو دوره قبل و بعد از انقلاب، می‏باشد. که جدول ذیل می‏تواند چشم انداز این محور را تا اندازه‏‏ای روشن کند:

لازم به ذکر است که جمعیت کشور در سال 1382 به حدود 68 میلیون نفر (45 میلیون جمعیت شهری و 23 میلیون نفر روستایی) رسید. درآمد نفتی هم در سال 1381 با توجه به افزایش نسبی قیمت نفت در این دوره، حدود 3/19 میلیارد دلار و درآمد سرانه نفتی در همین سال تقریباً 290 دلار بوده است.

نکاتی پیرامون مقایسه امکانات و شرایط

نکته الف) درآمد نفتی ایران پس از انقلاب به جهات متعددی به شدت کاهش یافته است؛

میزان تولید نفت تقریباً نصف شده،
از میزان صادرات نفتی بیش از 50 درصد کاسته شده،
درآمد نفتی کشور حدود دو برابر کاهش پیدا کرده
به دلیل دو برابر شدن جمعیت ، سرانه ی درآمد نفتی کشور، بیش از 4 برابر کاهش یافته است.
با توجه به این که در طول حدوداً بیست سال اخیر، ارزش برابری دلار آمریکا در مقابل دیگر ارزهای معتبر جهانی همچون پوند، مارک، فرانک و ین، تقریباً نصف شده و از آنجائیکه کشورهای نفت خیز- از جمله ایران- در برابر نفت، دلار دریافت می‏کنند، کاهش و افزایش ارزش دلار در حقیقت، کاهش و افزایش درآمد نفتی آنان نیز محسوب می‏شود؛

لذا می‏توان نتیجه گرفت که در طول 20 سال نخست انقلاب اسلامی، سرانه درآمد نفتی کشور حداقل هشت برابر نسبت به قبل از انقلاب کاهش پیدا کرده است و گرچه در سالهای اخیر(از سال 1382 به بعد) با توجه به رشد قیمت جهانی نفت، سرانه درآمد نفتی به حدود 2 برابر- نسبت به سال 1376- رسیده است اما در عین حال، سرانه درآمد نفتی کشور نسبت به قبل از انقلاب، همچنان کاهش قابل ملاحظه‏ای- حدود یک چهارم- دارد.

نکته ب) هزینه‌‏های اقتصادی کشور به جهات متعددی در سال های پس از انقلاب، به شدت افزایش یافته است؛

مصرف‏ داخلی سه برابر شده،
حدود 1000 میلیارد دلار در اثر جنگ تحمیلی به کشور خسارت مستقیم و غیرمستقیم وارد شده (تقریباً معادل درآمد نفتی 80 سال کشور)
تورم جهانی افزایش یافته،
جمعیت کشور در دهه ی اوّل انقلاب به شدت رشد کرده
ترکیب جمعیتی آن از اکثریت روستایی (با توقعات پائین) به اکثریت شهری (با توقعات بالا) تغییر پیدا کرده
الگوی مصرف کل جامعه- به خصوص از دهه دوم- به شدت بالا رفته
سطح توقعات اقتصادی، اجتماعی و رفاهی جامعه که قبل از انقلاب اگر نگوییم پایین، قطعاً متوسط بوده بعد از انقلاب به شدت افزایش یافته است.

از این رو باید توجه داشت که ارزیابی عملکرد و کارنامه نظام جمهوری اسلامی و مقایسه وضعیت اقتصادی آن با نظام گذشته، بدون لحاظ موارد پیش گفته نمی‏تواند ما را به یک جمع بندی منطقی و واقع بینانه رهنمون سازد.

 شاخص‌های رشد و توسعه کشور

به رغم وجود موانع و تغییر قابل توجه شرایط در سال های پس از انقلاب، شاخصها و شواهد بسیاری حکایت از رشد و توسعه کشور در بسیاری از زمینه‏ها و ابعاد می‏کند که به عنوان نمونه به برخی از آنها اشاره می‏کنیم. لکن قبل از آن باید به این نکته توجه شود که به دلیل وجود شرایط بحرانی و جنگی در دهه اول انقلاب، نمی‏توان این دوره را در فرآیند توسعه کشور مورد محاسبه قرار داد زیرا در حقیقت، دوره سازندگی و توسعه کشور، پس از جنگ شروع می‏گردد؛ به همین جهت، اکثر قریب به اتفاق شواهدی که در این بحث به آنها اشاره می‏شود، به بعد از سال 1368 مربوط می‏شوند.

رشد علمی و آموزشی

موفقیت هر ساله ی دانش آموزان در دست یابی به مقامات جهانی در المپیادهای علمی در رشته‏های مختلفی همچون فیزیک، ریاضی، شیمی، کامپیوتر و... در رقابت با کشورهای پیشرفته علمی یکی از شواهد رشد و توسعه ی علمی کشور در سال های پس از انقلاب است.

این موفقیت‌ها در رشته‌‏های مختلف المپیادهای دانش آموزی از اولین سال حضور جوانان مستعد ایرانی هر ساله با پیشرفت بسیاری همراه بوده است: 3 بار مقام اول جهانی (المپیاد شیمی 1374 و 1375، المپیاد ریاضی 1377)، 2 بار مقام دوم جهانی (المپیاد فیزیک 1378 و المپیاد شیمی 1380) و 2 بار مقام سوم جهانی (المپیاد فیزیک در سال های 1374 و 1377) از دستاوردهای دانش آموزان ایرانی است. حاصل شرکت ایران در المپیادهای جهانی دانش آموزی در طی سال های 1366 تا 1380 در رشته‏های ریاضی، فیزیک، کامپیوتر، شیمی و زیست، 57 مدال طلا، 92 مدال نقره و 58 مدال برنز بوده است.

از جهت رشد کمّی، در حالی که تعداد دانشجویان دانشگاههای کشور قبل از انقلاب، از مرز 150 هزار نفر تجاوز نمی کرد، امروزه به حدود دو میلیون و چهارصد هزار نفر رسیده است.

کشوری که در سال 56 با 33 میلیون جمعیت، نیازمند ورود پزشک خارجی (از کشورهای در حال توسعه ای همچون هند، بنگلادش، پاکستان و...) بوده هم اکنون با جمعیتی بیش از دو برابر، (و به تبع آن با نیازی بیشتر به پزشک) با مازاد پزشک روبروست در زمینه ی پزشک متخصص نیز از رقم 7000 نفر در سال 57 به رقم 72792 نفر- بیش از 10 برابر- رسیده که آمار کم نظیری است.

از جهت رشد کیفی نیز باید یادآور شد در حالی که در سال تحصیلی 1359-1358 تعداد دانشجویان دانشگاه‌های دولتی در مقطع دکتری فقط 452 نفر بوده این تعداد در سال تحصیلی 1381-1380 به بیش از 12 هزار نفر رسیده است. به عبارت دیگر، 5/26 برابر رشد داشته است که اگر آمار دانشگاه آزاد نیز به آن اضافه شود، به بیش از 50 برابر خواهد رسید.

بر اساس گزارش مؤسسه بین‏‌المللی اطلاعات علمی ISI، تعداد مقالات علمی چاپ شده از محققان ایرانی در مجلات معتبر بین‏المللی در طول 10 سال (1993-2003) 600 درصد رشد داشته است که 3 برابر رشد متوسط جهانی در این دوره است.

بررسی تولیدات علمی در سال 2003 در پایگاه‌های ISI نشان می‌دهد که در این سال، ایران با 3326 رکورد علمی ثبت‌شده، در این پایگاه‌ها حضور داشته است. در سطح گروه‌ها و رشته‌های تحصیلی، تولیدات علمی ایران در پنج گروه تحصیلی و 148 رشته تحصیلی قرار گرفته است. در بین گروه‌های تحصیلی، گروه علوم پایه 48.4 درصد، گروه علوم پزشکی 24.6 درصد، گروه فنی و مهندسی 19.2 درصد، گروه کشاورزی و دام‌پزشکی 5.3 درصد و گروه علوم انسانی 2.5 درصد از تولیدات علمی ایران را به خود اختصاص داده‌اند.
وضعیت تولید علمی در هر یک از رشته‌های تحصیلی نشان می‌دهد که در گروه علوم پایه، رشته شیمی‌آلی، در گروه علوم پزشکی، رشته داروشناسی و داروسازی، در گروه فنی و مهندسی، رشته مهندسی برق و الکترونیک، در گروه کشاورزی و دام‌پزشکی، رشته علوم دام‌پزشکی و در گروه علوم انسانی، رشته روان‌شناسی در مراتب اول هر گروه قرار دارند. وضعیت ارجاعات تولیدات علمی ایران، به‌عنوان یکی از شاخص‌های اساسی و مهم در بررسی‌های علم‌سنجی نشان می‌دهد که مجموع 3326 رکورد تولید علمی ایران، دارای 993 ارجاع بوده‌اند.

23 بررسی تولید علمی ایران، طی ربع قرن پایانی سده بیستم میلادی، نشان می‌دهد که تا قبل از انقلاب، این روند یک روند افزایشی بوده است. با وقوع انقلاب و جنگ تحمیلی، این روند به‌طور محسوسی سیر نزولی یافته و در سال‌های پایانی جنگ تحمیلی به نقطه حضیض خود رسیده است. پس از خاتمه جنگ، با استفاده از تجربیات ارزش‌مند حاصل از جنگ و توجه بیش‌تر به امر تحقیق و توسعه، روند مذکور مجداً سیر صعودی یافته و پس از حدود بیست سال، به نقطه‌ای که هنگام وقوع انقلاب داشت، رسید.  آهنگ رشد این روند، بسیار چشم‌گیر و امیدوارکننده بوده است و اگر هم‌چنان ادامه یابد، ایران طی 20 سال آتی به قدرت علمی منطقه تبدیل خواهد شد.(لک‌زایی و مرادیان، ١٣٨٥)

24طی دهه اخیر، مرکز فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) چند بار ایران را به عنوان یکی از موفق ترین کشورهای جهان در مبارزه با بی سوادی معرفی کرده است؛ زیرا ایران توانسته نرخ با سوادی جمعیت 6 ساله و بالاتر را از رقم 7/28 درصد در سال 55 به حدود 85 درصد در سال 1383 ارتقاء دهد.

هم اکنون ما شاهد این هستیم که ایران در بسیاری از فناوریها نه تنها خودکفا شده بلکه به کشور صادرکننده خدمات فنی مهندسی در حوزه های صنعت نفت، کشاورزی، بهداشت، سدسازی، تراکتور سازی، هسته ای، خودروسازی، سلول های بنیادین و... تبدیل شده است.

در عرصه ی علوم نوین، دانشمندان ایرانی توانسته اند تا مرزهای جدید دانش بشری پیش روند و در مواردی نیز از این مرزها نیز عبور کنند. موفقیت بی نظیر دانشمندان ایرانی در تهیه، انجماد و نگهداری سلول های بنیادی جنینی، که پیش از آن در انحصار 9 کشور دنیا بود، درمان ناباروری، نارسایی قلب و تلاش برای ترمیم لوزالمعده برای تولید انسولین به منظور درمان بیماری قند (دیابت) برای اولین بار در جهان از اقدامات کم نظیر دانشمندان جوان ایرانی در عرصه ی مهندسی ژنتیک است.

 در عرصه علوم هسته ای، با وجود موانع و ممانعت کشورهای غربی و تحریم تجهیزات دو منظوره- دارای کاربرد مشترک در فعالیتها و تحقیقات هسته ای صلح آمیز و غیر صلح آمیز- امروزه ایران به فناوری پیچیده ی غنی سازی اورانیوم دست یافته و به جمع 10 کشور دارای این فناوری نوین در جهان پیوسته است.

کشاورزی و دامداری

بخش کشاورزی از مهم‏ترین و استراتژیک ترین بخش‏های اقتصادی کشور است. در حیطه کشاورزی و دامداری، طبق آمار رسمی دولت در سال 1356، دولت فقط توانایی تأمینِ مواد غذایی مردم خود برای 33 روز در سال را داشت و مجبور بود باقی مواد غذایی را از خارج وارد کند. برای مثال مرغ را از فرانسه، تخم مرغ را از اسرائیل، سیب را از لبنان، پنیر را از دانمارک و... وارد می‏کرد؛ هم اکنون کشورمان به رغم دو برابر شدن جمعیت، به مرز خودکفایی رسیده است؛ به گونه ای که با توجه به اینکه تولید گندم در سال 1356، 1/5 میلیون تن بوده و کشور ما سال ها از بزرگترین وارد کننده های گندم در دنیا محسوب می شده در سال 83 با تولید بیش از 14 میلیون تن- بعد از چهل و اندی سال- توانست به خودکفایی در عرصه این محصول استراتژیک دست یابد.

میزان تولید شلتوک برنج در سال 1356، معادل 1/1میلیون تن بود. این رقم در سال 1379 به 7/2 میلیون تن افزایش یافت. تولید جو از 900 هزار تن به 3/3 میلیون تن و سبزیجات و محصولات جالیزی از 7/2 میلیون تن به 15 میلیون تن رسید. در بخش دام نیز رشد قابل توجهی در تولید پدید آمده است؛ به گونه ای که تولید تخم مرغ از 215 هزار تن در سال 1356 به 555 هزار تن در سال 1381 افزایش یافته است. تولید گوشت مرغ، از 63 هزار تن به 724 هزار تن، گوشت قرمز از 587 هزار تن به 947 هزارتن، عسل از 6 هزار تن به 28 هزار تن و شیرخام از 620/2 میلیون تن به 877/5 میلیون تن رسیده است.

 بر اساس گزارش سازمان خواروبار کشاورزی سازمان ملل متحد- فائو- ایران در سال 2004 رتبه نخست صادرات کشاورزی را در میان کشورهای خاورمیانه کسب کرده است.

 در سال 1372، سرانه تولید گندم 132 کیلوگرم بود که به 176 کیلوگرم در سال 1382 ارتقاء یافت. سرانه تولید برنج نیز از 24 کیلوگرم در سال 1372 به 27 کیلوگرم در سال 1382 افزایش یافت و سرانه تولید خرما از 4 کیلوگرم در سال 1372 به 8 کیلوگرم در سال 1382 رسید. سرانه مرکبات نیز از 15 کیلوگرم به‌ازای هر فرد در سال 1372 به 19 کیلوگرم در سال 1382 رسید. هم‌چنین در سال 1382، حدود 37 میلیون رأس گوسفند،20 میلیون رأس بز و 6 میلیون رأس گاو، شمارش شده است. تولید شیر نیز در این سال حدود 6 میلیون تن بوده است که تولید سرانه 91 کیلوگرمی را نشان می‌دهد.
وضعیت روستاها

فقر و نابسامانی جوامع روستایی از مسائل و معضلات مهم و اساسی کشورهای توسعه نیافته و در حال توسعه به شمار می‏رود. به همین جهت برخلاف رژیم گذشته که تنها به توسعه و آبادانی تهران و شهرهای بزرگ اکتفا می‏کرد، بعد از پیروزی انقلاب، توجه به روستاها و مناطق محروم کشور برای دولت و برنامه‏ریزان از اولویت خاصی برخوردار شد. در اینجا به بخشی از شاخص‏های برخورداری روستاها در سال های پس از انقلاب اسلامی اشاره می‏کنیم:

تعداد مراکز بهداشتی و درمانی روستایی در سال 1357، 1500 واحد بوده که در سال 1381 به 7345 واحد رسیده تعداد خانه های بهداشت از 2500 واحد در سال 1357 به 16561 واحد در سال 1381 افزایش یافته است.

برق رسانی به روستاها و مناطق محروم و ایجاد تأسیسات زیربنایی از قبیل توسعه شبکه راههای روستایی، مخابرات و... در این مناطق از اقدامات موفقیت آمیز پس از انقلاب به شمار می‏رود.

تعداد روستاهای برخوردار از برق از 4327 روستا در سال 1357 به 45359 روستا- بیش از 10 برابر- در سال 1380 افزایش یافته است. همچنین طی دوره 1357-1317 تنها 8000 کیلومتر راه روستایی کشیده شده بود. اما این رقم بعد از انقلاب به 86000 کیلومتر رسیده است (بیش از 10 برابر در مدتی تقریباً 10 ساله). تعداد روستاهای بهره مند از شبکه مخابرات از 312 روستا در سال 1357 به 10429 روستا در سال 1374- بیش از 30 برابر- افزایش یافته. تعداد واحدهای پستی روستایی هم از 180 واحد در 1357 به 4912 واحد در سال 1374- بیش از 25 برابر- رسیده است.

در ادامه به بررسی سایر شواهد موجود در حوزه رشد صنایع و رفاه و سلامت اجتماعی خواهیم پرداخت. لازم به یادآوری است که مجددا آنچه در ادامه می آید به بعد از سال 1368 مربوط می‏شود. رشد صنایع بویژه صنایع نظامی به لطف توانمندی های نیروهای متعهد و متخصص داخلی بویژه در سالهای اخیر به خودکفائی در بسیاری از زمینه های علمی و رشد و شکوفائی صنعتی منجر شده است. مواردی چون فناوری هسته ای و نیز پیشرفت های صورت پذیرفته مؤسسه رویان در زمینه های ژنتیک و سلولهای بنیادی از این دست می باشند.

صنایع

قبل از انقلاب:

تقریباً تمام کالاهای صنعتی از خارج وارد می‌شد.
معدود کالاهای ساخت داخل نیز عموماً از کیفیت و مرغوبیت پایینی برخوردار بود.

پس از انقلاب:

هم اکنون در بسیاری از زمینه ها مونتاژ به تولید تبدیل شده و تولیدات نیز در بسیاری از موارد، از جهت کیفیت و استاندارد، قابل رقابت با مشابه خارجی می‏باشد و در برخی از صنایع همچون صنایع ساختمانی، سال هاست که به مرز خودکفایی رسیده است.

جمهوری اسلامی وارث صنعتی است که میزان وابستگی آن به خارج بسیار زیاد بود به همین سبب، صنایع کشور پس از انقلاب، به دلیل محاصره اقتصادی و تأمین نشدن مواد اولیه و واسطه ای، دچار رکود شدید شد. از سوی دیگر، صاحبان و مالکان این صنایع که آنها را با استفاده از اعتبارات بانکی تأسیس کرده بودند، از کشور گریختند.

دولت توانسته پس از انقلاب در زمینه کاهش وابستگی شدید به مواد اولیه وارداتی، کالاهای سرمایه‏ای خارجی، تخصص های فنی و اطلاعات و دانش فنی خارجی، که تهدیدی برای صنعت به شمار می‏رود، اقدامات در خور توجهی انجام دهد. به همین علت پس از انقلاب اسلامی، ظرفیت های وسیعی در کشور پدید آمد و تولید مواد اولیه، ایجاد صنایع تبدیلی، صنایع تکمیلی و پرکردن حلقه‏های مفقوده صنعت جدی گرفته شده و گام های بلندی در این راه برداشته شد. تقویت و گسترش صنایع پتروشیمی را می‏توان در همین ارتباط ارزیابی کرد.

میزان تولیدات پتروشیمی کشور که در سال 1357 حداکثر 7/4 میلیون تن بوده در سال 1381 به 5/12 میلیون تن افزایش یافته است.

امروزه ایران در عرصه ی صنایع موشکی و مخابراتی به درجه ای از پیشرفت رسیده که به توان ساخت ماهواره دست یافته و وارد باشگاه چند کشور محدود پرتاب کننده‏ی ماهواره گردیده است. این موفقیت در حالی به دست آمده که ما در زمینه محصولاتی که قابلیت استفاده در صنایع موشکی و الکترونیکی نظامی دارند، در تحریم به سر می بریم تا جایی که حتی در برخی مواقع از فروختن یک IC یا چیپ ساده الکترونیکی به ما ممانعت به عمل می‏آید.

در زمینه ی سدسازی امروزه در بین 3 کشور برتر دنیا قرار داریم؛ به طوری که پس از پیروزی انقلاب حدود 130 سد ساخته شده و یا در حال ساخت است. در صنایع کشاورزی، هم اکنون، تراکتورهای ساخت ایران به بیش از 30 کشور جهان صادر می‏شود.

در صنایع نفت و گاز، پروژه ی صددرصد ایرانی فاز یک منطقه ی عسلویه به عنوان بزرگ ترین پروژه نفت و گاز کشور در آبان 83 به بهره‏برداری رسید . فازهای دیگر آن سالانه حدود یک میلیارد دلار درآمد نصیب کشور خواهد کرد.

صنایع نظامی

ایران که قبل از انقلاب تقریباً تمام تسلیحات نظامی خود را از خارج وارد می کرده امروزه در زمره ی یکی از کشورهای تولید کننده‏ی تسلیحات پیشرفته ی نظامی در جهان قرار گرفته و در کنار کشورهایی چون هند، برزیل و یوگسلاوی مطرح شده است و تولیدات خود را به بیش از 30 کشور جهان صادر می‏کند. تولید محصولات الکترونیکی و راداری، ادوات و تجهیزات خاص از این جمله است. اکنون ایران در زمینه صنایع زرهی و ساخت انواع نفربر در بین ده کشور برتر دنیا قرار گرفته است. به برخی از اقدامات انجام شده در صنایع نظامی اشاره می‏کنیم:

ساخت هواپیمای جنگنده آذرخش، طراحی و ساخت لانچِر(پرتاب کننده) چهار موشکی با قابلیت شلیک همزمان و تک تک، ساخت چرخ بال آموزشی و چرخ بال دو موتوره در نوع خود یک نوآوری بی نظیر ملی به شمار می رفت.

طراحی و ساخت تانک پیشرفته ذوالفقار و راه اندازی خط تولید انبوه آن، ساخت تانک مدرن T72، طراحی و ساخت خودرو تانک بر (ببر 400)، ساخت انواع شناورها و یدک کشها، ساخت زیر دریایی و اسکله شناور، ساخت موشک فاتح 110 (از موفق ترین موشکهای زمین به زمین در جهان) و موشکهای دوربرد شهاب (با سرعتی سه برابر موشک اسرائیلی)، راه اندازی خطوط تعمیرات اساسی و بازسازی هواپیمای نظامی و خودکفایی در زمینه های ساخت و یا تعمیر بسیاری از تجهیزات و قطعات نظامی که در جنگ الکترونیکی کاربرد دارد.

افزایش قدرت نظامی ایران

از نظر صنایع دفاعی، آن‌چه که قبل از انقلاب تولید می‌شد، صرفاً سلاح‌ها و مهمات سبک بود که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به تولید فشنگ‌های سبک و نیمه‌سنگین تیربار ژ 3، اسلحه ژ 3 و فشنگ سلاح‌های کمری محدود می‌شد. بعد از پیروزی انقلاب، شرایط متحول شد و تحولات چشم‌گیری خصوصاً در مقطع جنگ تحمیلی پدید آمد. جنگ، واقعیت‌هایی را تحمیل می‌کرد که نتیجه مواجهه با آن‌ها، شکل‌گیری صنایع دفاعی بود. بسیاری از سلاح‌هایی که قبل از انقلاب نه تولید می‌شد و نه اجازه تولید آن را می‌دادند، از رهگذر جنگ و تحریم اقتصادی و با مهندسی معکوس در داخل کشور شکل گرفت و هر قدر فشارها بیش‌تر شد، خودباوری صنعت دفاعی، بیش‌تر متبلور شد. هم‌اکنون جمهوری اسلامی از بزرگ‌ترین توان و قدرت بازدارندگی موشکی منطقه برخوردار است، که از یک طرف بومی و از سوی دیگر تحت اختیار نیروهای داخلی قرار دارد و با هزینه‌ای اندک فراهم شده است.
توان موشکی
صنایع و توان موشکی ایران، در شرایطی شکل گرفت و تکامل یافت که امنیت ملی جمهوری اسلامی در معرض تهدید قرار گرفته بود. درواقع، از همان زمانی که موشک‌های رژیم بعث به‌سوی شهرهای ایران سرازیر شد، این تفکر در متخصصان صنایع دفاعی کشور پدید آمد که باید به خواسته به‌حق مردم برای شکل‌دهی صنعت بسیار پیچیده موشک‌سازی پاسخ گویند.
معرفی برخی از تولیدات صنایع موشکی
موشک شهاب 3: (برد 2500 کیلومتر / درصد خطا 2 در 10000(
موشک فاتح 110: (یکی از دقیق‌ترین موشک‌های موجود در داخل کشور با سوخت جامد(
موشک توفان:(یکی از پیشرفته‌ترین موشک‌های ضدزره با عمق نفوذ 760 میلیمتر و برد 3850 متر و دارای سیستم ضد جمینگ تا دشمن نتواند آن را منحرف سازد و مجهز به سیستم دید در شب و قابل شلیک از بال‌گردهای کبرا(
موشک تندر: (طراحی‌شده جهت مقابله با زره‌های واکنش‌گر)
راکت صاعقه: (طراحی‌شده جهت نابودی نفرات دشمن و دارای 40 میلی‌متر طول است. اهمیت این راکت به جهت برد، مقدار ترکش‌ها و قدرت انفجاری آن بوده و پرواز آن در هوا بدون صدا است)
موشک صیاد 1 و 2: (که جهت نابودی بمب‌افکن‌ها و هواپیماهای شناسایی دشمن طراحی شده و زمین به هوا است و به تولید انبوه رسیده است)
موشک شهاب ثاقب: (موشک سطح به هوای شهاب ثاقب، موشکی کوتاه‌برد جهت دفاع ضد هوایی در ارتفاع پایین و بسیار پایین بوده و دارای ردیاب و سیستم هدایت فرماندهی و کنترل بی‌سیم است. این موشک دارای سَرِ جنگی 14 کیلوگرمی و ماسوره زمانی «ایر» است که درصد خطای آن 4 درصد است)
موشک میثاق 1 و 2: (این موشک، نمونه مدرنیزه‌شده استینگر است که از روی شانه پرتاب می‌شود و دارای سیستم هومینگ غیرعامل مادون قرمز با قابلیت تهاجمی در تمامی جهات است)
موشک کروز: (طراحی‌شده جهت استفاده در هواپیما و شناورها که بر روی شناورهای ذوالفقار 1400 و ذوالجناح نصب می‌شود. این شناورها با سرعت 90 کیلومتر در ساعت حرکت کرده و هم‌زمان اقدام به شلیک موشک می‌کنند)
موشک دریایی نور
افق صنایع موشکی
هم‌اکنون متخصصان داخلی به‌دنبال آن هستند که دفاع موشکی دوگانه‌ای طراحی کنند که دارای نواخت تیر بالا باشد تا ابری از آتش بر روی دشمن ایجاد کند. در سطح ملی، هم‌اکنون به‌دنبال طراحی ماه‌واره ملی «سپهر» با سیستم رانش ماه‌واره هستند. هم‌اکنون ایستگاه گیرنده زمینی سپهر و پردازش تصاویر ماه‌واره‌ای با توان تهیه و توزیع انواع تصاویر ماهواره‌ای و هوایی، مشغول فعالیت است. ماه‌واره سپهر 49 کشور را تحت پوشش قرار می‌دهد که با آن می توان با قدرت تفکیک 5 متر، تصویر تهیه کرد. این ماه‌واره در حقیقت، چشم ایران در منطقه خواهد بود.

تحولات دفاعی در بخش زمینی
در بخش زمینی، انواع و اقسام مهمات سبک و سنگین در کشور تولید می‌شود. درواقع، مهماتی نیست که نیاز داشته باشیم و نتوانیم در داخل تولید کنیم. اوِرهال کلیه تانک‌های غربی و شرقی و تولید انواع تانک و نفربر که نمونه بارز آن تانک‌های پیشرفته «ذوالفقار 1 و 2 و 3» با زره واکنش‌گر است، از دیگر قابلیت‌هایی است که طی دو دهه اخیر به‌دست آمده است.
نفربر شنی‌دار آبی–خاکی «براق» نمونه دیگری از این تولیدات است که حفاظ زرهی مناسب و تحرک بسیار خوب و استفاده از پدافند«ش.م.ه»، آن را از دیگر نفربرهای مشابه خود متمایز ساخته است.
تولید انواع توپ‌های کششی و خودکششی و هویتزر.
تولید مین‌کوب «تفتان» که با خرج گود، تا 10 کیلوگرم تی‌ان‌تی را پاک‌سازی می‌کند و تا عمق 5/2 متر پایین می‌رود و عرض معبر پاک‌سازی آن 3 متر و دارای سیستم کنترل از راه دور است.
تولید انواع خودروهای تاکتیکی دو دیفرانسیل و خودروهای تجاری(زرین خودرو).
تولید سلاح ملی انفرادی «خیبر» با طراحی کاملاً جدید که خشاب آن در عقب قرار دارد و موجب می‌شود، سلاح سبک‌تر شود و جزو مدرن‌ترین سلاح‌های انفرادی است.
بخش الکترونیک
سیاست کلی وزارت دفاع این است که تمام تجهیزات و ملزومات موجود با الکترونیک آمیخته شود. از این طریق دقت، سرعت و قابلیت سلاح‌ها ارتقاء خواهد یافت. خودکفایی در تولید بی‌سیم‌های رایج نیروهای مسلح و بی‌سیم‌های جهش فرکانسی و سیستم‌های اپتیکی و شنود زیرآبی، تلفن‌های زیرآبی و سونار(دستگاهی برای شناسایی سلاح‌های زیر آب) نیز از این نوع خودکفایی‌ها هستند.
صنعت میکروالکترونیک و اپتوالکترونیک در صنایع دفاع پایه‌گذاری شده است و در خدمت صنایع هوایی قرار دارد.
ساخت سیستم راداری D-M-3 b که قادر به ردیابی و هدایت موشک‌های مهاجم است.
پیشرفت‌های بخش دریایی
ایران در این بخش، استراتژی قایق‌های تندرو را دنبال کرده است. شناورهای موشک‌انداز طراحی‌شده باعث تحولی چشم‌گیر در این بخش شده‌اند. شناورها اعم از سطحی و زیرسطحی و شناورهای لجستیکی در مدل‌های مختلف طراحی و ساخته شده‌اند.
صنایع دریایی ایران از نوعِ صنایع ترکیبی است. یعنی شناور، سیستم‌های الکترونیکی و سلاح‌هایی مثل تیربار و موشک، هر کدام در جای جداگانه ساخته و در یک جا مونتاژ می‌شوند. زیردریایی‌های«السابحات»، نمونه‌ای از این اقدامات است.
تولید قطعات ساختاری، پنل‌های ساندویچی، انواع لوله‌های مختلف هیدرولیکی و ‌هواناوهای «یونس6» و «یونس22» طراحی شده است. در همین رابطه، اولین «لندینگ‌کرافت» سنگین برای سازمان بنادر و کشتی‌رانی در وزارت دفاع ساخته شده است. نکته حائز اهمیت این است که به‌دلیل پیشرفت‌های قابل توجه و چشم‌گیر در بخش‌های دریایی، ضربه‌پذیری دشمن در دریا بسیار بالاست و به همین‌دلیل احتمال حمله دشمن، قبل از تخلیه کامل خلیج‌فارس و دریای عمان، بسیار بعید است.

پیشرفت در صنایع هوایی
متخصصان هوایی ایران هم‌اکنون بر روی کلیه هواپیماهای تجاری و نظامی در حال پژوهش هستند و قادرند تمام این هواپیماها و بال‌گردها را اورهال و تعمیر اساسی کنند. چنین توان‌مندی‌ای در کل منطقه بی‌نظیر است. حتی توانایی اورهال هواپیماهای پهن‌پیکر ایرباس و بوئینگ نیز در ایران وجود دارد. آشیانه فجر وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، بزرگ‌ترین سازه فلزی است که تاکنون در کشور و خاورمیانه ساخته شده است و هم‌زمان 8 تا 12 هواپیمای پهن پیکر می‌توانند در آن قرار گیرند.
با توجه به این‌که قطعه‌سازی در صنایع هوایی حرف اول را می‌زند، قبل از انقلاب اسلامی هیچ کاری در این زمینه انجام نشده بود. کارخانه «بل» ایجاد شده بود، که در آن، تنها کارهایی در حد چِک‌های اولیه بر روی بال‌گردها انجام می‌شد. هم‌اکنون شرکت «پنها» هم هلی‌کوپترهای «شباویز» و هلی‌کوپترهای «شاهد» را تولید می‌کند و هم تعمیرات اساسی و سنگین را انجام می‌دهد.
در طراحی هواپیماهای بدون سرنشین پیشرفته، صنایع هوایی ایران موفق شده‌اند هواپیماهای«ابابیل»، «مهاجر 1 و 2 و 3 و 4»، «هدهد» و «صاعقه 1 و 2» را تولید کنند. این هواپیماها با هزینه بسیار پایین و تکنولوژی روز ساخته شده‌اند.
هواپیمای بدون سرنشین مهاجر با کاربرد مراقبت هوایی، شناسایی، جنگ الکترونیکی، رلة ارتباطی، دیده‌بانی، هدف‌یابی، هدایت آتش توپ‌خانه، کنترل نوار مرزی جهت مبارزه با قاچاق‌چیان، کنترل ترافیک شهری و عکس‌برداری جهت تهیه نقشه‌های جغرافیایی است که می‌توانند سلاح‌های کوچک را حمل و پرتاب کنند.
در زمینه هواپیماهای جنگی نیز هواپیمای جت پیشرفته اینتگرال طراحی شده است. و در زمینه بال‌گردهای هجومی و ترابری نیز، 9 مورد در داخل تولید می‌شود. هواپیمای ایران 140 که در نوعِ خود پیشرفته‌ترین است، یکی از این هواپیما ها محسوب می‌شود.
یکی دیگر از تولیدات، ساخت شیشه و لاستیک هواپیماست که ایران را در زمره 8 کشور تولیدکننده آن قرار می‌دهد.
هم‌اینک به جرأت می‌توان گفت که ایران در منطقه حرف اول را می‌زند و هوانیروز آن در دنیا در رده 10 کشور برتر قرار دارد و از لحاظ موشکی در منطقه بی‌نظیر است. اما قدرت اصلی جمهوری اسلامی ایران در سخت‌افزارهای نظامی آن نیست. بلکه قدرت اصلی آن، پشتوانه و حمایت مردمی آن است. در جنگ تحمیلی هم توان سخت‌افزاری دشمن برای او پیروزی ایجاد نکرد؛ در مقابل، ایران با توان بسیار پایین سخت‌افزاری و توان بسیار بالای نیروهای مردمی پیروزی شد.

مبارزه با مواد مخدر

طبق آمارهای بین‏المللی بیش از 80 درصد مواد مخدر مکشوفه در سطح جهان در مرزهای ایران کشف و منهدم می‏شود که به همین جهت نیز ایران بارها از سوی مجامع جهانی مورد تقدیر قرار گرفته است و کمیته مبارزه با مواد مخدر سازمان بهداشت جهانی، مرکز آموزش منطقه‏ای خود را ایران قرار داده است. البته باید بالا بودن و بالا رفتن آمار معتادان کشور را یکی از نقاط ضعف عملکرد نظام محسوب کرد.

فرهنگ و هنر

در حوزه ی هنری و فرهنگی یکی از موارد قابل اشاره، سینمای ایران است که قبل از انقلاب به اعتراف تمام صاحب نظران، به هیچ وجه در دنیا مطرح نبوده و به حساب نمی آمده لکن امروزه، به عنوان سینمایی صاحب سبک و جذاب، در بین 10 سینمای برتر جهان مطرح می‏باشد. در صنعت دوبلاژ نیز ایران جزء سه کشور برتر دنیاست.

همچنین در این حوزه می‏توان به موارد ذیل اشاره کرد:

رونق چشمگیر صنعت چاپ و نشر و انتشار گسترده مطبوعات و کتب؛
توسعه گسترده شبکه های صداوسیما و تولید وسیع برنامه ها خصوصاً از سال 73 به بعد به گونه ای که از دو شبکه سیما و چند شبکه صدا با ساعات محدود هم اکنون به دهها شبکه داخلی و خارجی به صورت تمام وقت و شبکه های استانی گسترش یافته است.
توسعه و گسترش چشمگیر شبکه های خبررسانی و خبرگزاری داخلی و بین‏المللی به گونه ای که امروزه دیگر ما مجبور نیستیم برای کسب خبر- همانند گذشته- متکی به خبرگزاری های خارجی همچون: آسوشیتدپرس، رویترز، دویچله وِله و امثال آن باشیم.

بهداشت و سلامت

یکی از شاخص ترین متعارف توسعه یافتگی، کاهش نرخ مرگ و میر کودکان است. طی سال های اخیر سازمان بهداشت جهانی دوبار ایران را به عنوان موفق ترین کشور جهان در کاهش نرخ مرگ و میر کودکان مورد تقدیر قرار داده است. به گونه ای که مرگ و میر کودکان زیر یک سال (Infant Mortality Rate: IMR) از 111 مورد در هر هزار تولد زنده در سال 1356 به 6/28 مورد از هر هزار تولد زنده در سال 1381 رسیده به عبارت دیگر بیش از چهار برابر کاهش یافته است.

همچنین کاهش مرگ ناشی از عوارض باروری مادران (Maternal Mortality Rate: IMR) از 237 نفر در هر 100 هزار تولد زنده در سال 1355 به حدود 37 نفر در سال 1380 رسیده یعنی 5/6 برابر کاهش یافته است.

از دیگر شاخص‏ها، افزایش سن امید به زندگی است. در نتیجه‏ی اقدامات و آموزش‏های بهداشتی، اصلی ترین شاخص سلامت (سن امید به زندگی) که قبل از انقلاب در حدود 55 سال بوده و در سال 82 به مرز 4/71 رسیده است بر اساس آمار دیگری سن امید به زندگی طی 20 سال (1360 تا 1380) 10 سال افزایش یافته، یعنی در مورد مردان از  58 سال به 68 سال و در مورد زنان از 60 سال به 70 سال ارتقا یافته است.

همچنین سازمان بهداشت جهانی، ایران را در سال 2004 به عنوان موفق ترین کشور آسیایی در کنترل و مقابله با ایدز معرفی کرد.

خدمات رسانی

یکی از موارد قابل اشاره، بهتر شدن روند خدمت رسانی به شهرها و روستاهای کشور است که به اختصار، به عناوین برخی از اقدامات انجام شده، اشاره می‏کنیم:

افزایش بیش از 12 برابری تعداد تلفن های ثابت نسبت به پیش از انقلاب و گسترش ضریب نفوذ آن در کشور به خصوص در نقاط محروم و روستاها.
واگذاری حدود 1/7 میلیون خط تلفن همراه و روند رو به رشد آن به گونه ای که امروزه ایران از جهت ارائه خدمات تلفنی مقام سوم را در میان کشورهای آسیایی داراست.
افزایش راههای درون شهری، بین شهری، روستایی، راه آهن و ساخت مترو. افزایش تولید انرژی الکتریکی و برق رسانی تا حد رفع خاموشیها با توجه به ازدیاد فراوان مصرف‏کنندگان خانگی و صنعتی.
افزایش شبکه ها و تعداد ساعات پخش برنامه‏های صداوسیما و گسترش مناطق تحت پوشش.

گاز شهری

در سال 1357، تنها 5 کشور به طور بسیار محدود از شبکه گاز شهری برخوردار بودند؛ اما این امکان تا آبان ماه 1382 به سطح 40 میلیون نفر افزایش یافته که رقم بسیار قابل توجهی است.

گاز طبیعی- سوخت مقرون به صرفه با آلودگی پایین- در سبد مصرفی سوخت های فسیلی قبل از انقلاب گزارش نشده است؛ اما این سهم تا سال 82، از مرز 54 درصد فراتر رفته است.

ظرفیت پالایش گرایش طبیعی از 36 میلیون متر مکعب در روز به 288 میلیون متر مکعب در روز (8 برابر) و تعداد خانوارهای تحت پوشش گاز طبیعی از 51000 خانوار در سال 57، به 8998000 خانوار در آبان ماه 82(بیش از 176 برابر) افزایش یافته است.

آب سالم و بهداشتی

تعداد مشترکان آب شهری- آب سالم و بهداشتی- در سال 1357، 7/2 میلیون رشته بوده که در سال 1382 به 5/8 میلیون رشته افزایش یافته که گویای بیش از 3 برابر افزایش است.

تعداد شهرهای تحت پوشش آب شهری از 45 شهر به 760 شهر در سال 1382 افزایش یافته است. آب رسانی به روستاها از 12000 روستا در سال 1357 به 23036 روستا در سال 1378 رسیده است. میزان تولید آب در سال 1357 حدود 5/1 میلیون متر مکعب بوده که در سال 1382 به 4 میلیون متر مکعب- بیش از 3 برابر- رسیده است.

بررسی دو شبهه مطرح

در اینجا لازم است به موارد دیگری از موفقیت نظام جمهوری اسلامی در عرصه ی رشد و توسعه اشاره کنیم و در خلال آنها به شبهاتی که در این خصوص مطرح شده است، نیز پاسخ دهیم.

ارزش پول ملّی

ارزش ریال ایران در برابر دلار امریکا که در سال 57، یک به هفتاد (یک دلار معادل 70 ریال) بوده، در سال 84 به حدود یک به نه هزار (یک دلار معادل 9000 ریال) رسیده یعنی بیش از 130 برابر کاهش یافته است و این امر به عنوان دلیلی بر ناکارآمدی مسئولان اقتصادی کشور مطرح می‏شود؛ در حالی که در بررسی این مسأله باید چند نکته مورد توجه قرار گیرد:

نکته «1»: ارزش واقعی پول ملی کشور در مقابل دلار در سال 57، هفتاد ریال نبوده و به طور مصنوعی و برخلاف مصالح ملّی بالا نگه داشته می شده است. اسناد موجود از برنامه اقتصادی رژیم گذشته حکایت از آن می‏کند که قرار بوده در سال 1980 میلادی (1358 شمسی)، رقم رسمی برابری ریال به دلار 500 ریال اعلام شود.

نکته «2»: هم اکنون نیز برخی از صاحب نظران بر این عقیده‏اند که ارزش واقعی برابری پول ملی ایران در مقابل دلار در حدود 5000 ریال است؛ لکن به دلایلی- که قابل بحث است- این عدد، پایین نگه داشته شده است. چندی پیش نیز صندوق بین‏المللی پول ارزش واقعی برابری ریال ایران با دلار امریکا را 2300 ریال اعلام کرد.

نتیجه : بنابراین اگر واقع بینانه قضاوت کنیم، پول ملی ما در طول بیش از بیست و چند سال با وجود مشکلاتی چون تحریم اقتصادی، جنگ هشت ساله و موارد دیگر، حدوداً 10 برابر و اگر ملاک را اعلام صندوق بین‏المللی پول بدانیم، کمتر از 5 برابر کاهش یافته است. حال اگر این رقم را با کشورهای همسایه که در شرایطی بسیار بهتر از ما قرار داشته‏اند مقایسه کنیم، می‏توانیم میزان توانمندی و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی را بسنجیم.

در کشور همسایه شمالی ما- اتحاد جماهیر شوروی سابق- در سال 1980 یک روبل معادل 3/1 دلار امریکا بوده لکن از آن زمان تاکنون در کشور روسیه- به عنوان جانشین شوروی سابق- شاهد کاهش بیش از 000/40 (چهل هزار) برابری ارزش پول ملی هستیم. این در حالی است که این کشور نه شاهد جنگی فراگیر و خانمان سوز مانند ایران بود و نه از تحریم اقتصادی غرب رنج می برده بلکه حتی از حمایتها و کمک های اقتصادی غرب برخوردار بوده و شرایط (درآمدها و هزینه های) آن نیز بر خلاف ایران تغییر چندانی نیافته است.

عراق نیز که تا جنگ اول خلیج فارس (1990) به دلیل کمک های بی دریغ غرب و کشورهای عربی از هیچ مشکل اقتصادی عمده ای رنج نمی برد، پس از اشغال کویت و تحریم غرب در سال 1990 دچار مشکلات عظیمی شد؛ به گونه ای که در عرض کمتر از ده ماه ارزش پول ملی اش حدود 800 برابر کاهش یافت. یک دینار عراق که قبل از اوت 1990 (آغاز جنگ خلیج فارس) معادل 5/3 دلار امریکا بوده تا قبل از مارس 2003(آغاز اشغال عراق توسط امریکا و انگلیس) به یک دینار معادل 0005/0 دلار امریکا تنزل یافت. به عبارت دیگر، ارزش دینار عراق پس از جنگ دوم خلیج فارس 7000 برابر کاهش یافت؛ البته کاهش ارزش پول عراق پس از اشغال- فوریه ی 2003- دیگر، قابل محاسبه نمی‏باشد. در همین راستا می‏توان به ترکیه نیز اشاره کرد، نرخ تورم در کشوری مثل ترکیه با وجود اینکه از هیچ بحران سیاسی، نظامی و اقتصادی عمده ای رنج نمی برد، هم اکنون 5/2 برابر بیشتر از کشور ما است.

بررسی افزایش قیمتها و قدرت خرید مردم

یکی از نکاتی که در قضاوت افراد نسبت به وضع موجود تأثیر منفی بر جای گذاشته، ارزانی قبل از انقلاب و گرانی بعد از آن است. این مسئله از دو جهت باید مورد توجه قرار گیرد:

پرسش : چرا قبل از انقلاب، قیمت کالاها ارزان بوده و بعد از انقلاب گران شده است؟

پاسخ : بررسی ها نشان می‏دهد یکی از عمده ترین دلایل این امر، اعمال تعرفه های گمرکی پایین از سوی دولت نسبت به کالاهای وارداتی خارجی در قبل از انقلاب و افزایش این تعرفه ها بعد از انقلاب بوده است. به عبارت دیگر در نتیجه‏ی اعمال تعرفه های گمرکی پایین، کالاهای خارجی به وفور و با قیمت بسیار نازل در بازار یاف

سامانه پیامک : 30008830303000پست الکترونیک: info@zakernews.ir