کد خبر ۴۵۹۱۵۶ انتشار : ۲۳ دی ۱۳۹۶ ساعت ۰۳:۱۳
گزارشی انتقادی از دیدگاه ویلیام راو در باب مسئلۀ قرینه ای شرّ - بخش اول

آیا خداوند به شروری در دنیا اذن بروز می دهد؟

در این نقد، از روش شناسی مکتب اهل بیت: در مقابل شبهات فلسفی و کلامی بهره می گیریم که رویکردی بدیع و منحصر به فرد هست و باید توسط اصول مأخوذ از قرآن و روایات فهم گردد.

 

خلاصه:

""مسئلۀ قرینه ای شرّ" به طور استقرایی و پسینی مدعی این مطلب هست که مبنای معقولی برای اعتقاد به وجود خدای دانا و توانای مطلق علی رغم شر سنگین، بی وجه و کثیری که در اطراف خود شاهد هستیم، وجود ندارد. ویلیام راو چنین استدلال می کند که اگر شروری باشند که به منظور دست یافتن به خیر بالاتر و دفع شرّ برابر یا زیادتر به وجود نیامده باشند، در این صورت بودن این شر، قرینه و شاهدی بر نبود خدا تلقی خواهند گردید.

  کلیدواژه ها: مسئلۀ قرینه ای شرّ، شر، مکتب اهل بیت، عدل الهی، ویلیام راو، روش شناسی اهل بیت.

 1. درآمد

    1. درآمد   شر یا ناملایمات دنیوی، به دو دسته شر طبیعی و شر اخلاقی تقسیم می گردند. بلاهای طبیعی مثل سیل و زلزله، مریضی های لاعلاج مثل سرطان و ایدز و ولادت ناقص الخلقه و مصایب متاثر از چنین اموری، مواردی از شر طبیعی می باشند.

   مسئلۀ شر، طرح این سوال هست که چه طور وجود خدای مهربان، دانا و توانا با شر طبیعی و اخلاقی سازگار هست و به چه سبب خداوند مانع پدید آمدن این امور دلخور کننده و نتیجه های فاجعه بار آنان نمی شود؟ و یا آنان را بر طرف نمی سازد؟

   در مقابل، کارهایی مثل  قتل، دزدی، کذب گویی و فجایع متاثر از بروز این چنین مسائل که فاعل مختار در پدید آوردن آن مدخلیت دارد، شر اخلاقی نامیده می گردند.    در حوزۀ دین پژوهی معاصر، بحث از مسئلۀ شر، جایگاه مخصوصی به خود اختصاص داده هست.432) چون که مسئلۀ شر از سوی ملحدان به طور منبعی برای نقد و طرد خداباوری و ایمان مذهبی درآمده هست؛ تا جایی که این مساله از    سوی    هانس کونگ متفکر آلمانی مشابه «پناهگاه الحاد»(Kung,1976,P.174)

      از طرف دیگر قدرت جواب گویی به این مساله به منزلۀ یک عامل مثبت و حتی حیاتی برای قضاوت در مورد هر مکتب کلامی تلقی می شود. (Hall,P.204)

   تور هال[2] قدرت یا عدم قدرت جواب گویی به مسئلۀ شرّ را مشابه امتحان تورنسل[3] برای «معقولیت الهیات» شرح می کند.

204)   تاریخ کلام و الهیات نشان می دهد که مسئلۀ شر مکررا و مکررا به شیوه ها و طرق متمایز در شرایط زمانی و مکانی متفاوت عرضه گردیده هست، اما در مقابل، مدافعین عدل الهی هم جواب های متعددی برای آن سوال ها عرضه داده اند؛ با این وجود در تمام آنان اصل اتهام زنی به خدا در صورت مسائل و کوشش برای ردّ مخالفین از طریق مبرّا ساختن خداوند از اتهامات در جواب ها نقش اساسی دارد. ماهیت خیر و شرّ و مناقشات ذی ربط به این مفاهیم در تفکر بشری، تا آثار افلاطون و ارسطو و پیش از آن قابل ردیابی هست.

   بنابراین پیدایش مسئلۀ کلامی شر و ارتباط آن با عدل الهی، به قرون وسطی و پیدایش الهیات مسیحی باز  می شود.    در سنّت الهیات مسیحی، اگوستین[4] نخستین شخصی بود که جواب به مسئلۀ شر و نظریۀ عدل الهی را تنظیم کرد.(هیک، ص100)

   اگوستین یکی از مسبّبین ورود تفکرات یونانی به الهیات مسیحی هست؛ بنابراین متأثر از نتیجه های فلسفه یونان، شر طبیعی را امری عدمی اعلام نمود که نیازمند خالق و جاعل نیست. او کل نظام آفرینش را خیر اعلام نمود و مسیولیت وجود شر اخلاقی را متوجه مخلوقات - و نه خداوند- دانست. (هیک، ص100)   آنسلم[5] و اکویناس[6] در زمینۀ برخورد با مسئلۀ شر، در همان مسیر اگوستین و الهام از فلسفه یونان گام برداشتند.(پترسون، ص150)

   (اسپینوزا،ص208)

بر این اساس، وجود شر فاز ای پرهیز پذیر برای این رشد آدم هست. (پترسون، ص150)   در همین راستا ولی قرن ها بعد، فیلسوف یهودی باروخ اسپنوزا[8] اعتقاد داشت که خیر و شرّ زاییدۀ ذهن ماست و به طور اساسی هیچ بهره ای از وجود ندارند و چیزی جز حالات فکری ما -که از مقایسۀ اشیاء با یکدیگر ساخته ایم- نمی باشد. (Leibniz,P.142,200)

   (اسپینوزا،ص208)سرانجام لایب نیتس[9] در کتاب سرشناس خود تئودیسه[10] بعد از دفاع از عدل الهی و اعتراف به بودن شر در جهان هستی، آنان را برای دست یافتن و بودن خیر، لازم و ضروری برشمرد. او اعتقاد داشت خدا قادر هست هر جهان ممکنی را بیافریند، اما خداوند به سبب کمالش خوب ترین جهان را خلق کرده هست و در این جهان، حداکثر تعادل بین خیر و شر وجود دارد. (Hume,1970,P.84)

    142,200)   کوشش لایب نیتس برای اثبات عدل الهی در خور توجه بود تا اینکه هیوم[11] تجربه گرای انگلیسی انتقادات خود از دین و تفکرات الهی را شروع نمود. انتقادات او در موضوعات مختلفی طرح گردید؛ که اصل علیت، برهان نظم، شیوۀ دستیابی به حقیقت جهان در پرتو تجربه و مسئلۀ شر، من جمله این مسائل بودند.(Hume,1996,P.235)     در مساله شر او فهرست بلند بالایی از مصادیق شر اعم از طبیعی و اخلاقی، در جهان حول بشر و زندگی انسانی را تنظیم کرد و به وسیلۀ آن بر علیه وجود خدا استدلال کرد. (Hume,1970,P.

 84)    وی مدعی شد گزاره های «خدا وجود دارد» و «شرّ وجود دارد» از لحاظ منطقی ناسازگار می باشند، زیرا خداوند عالِم و قادر مطلق، خیرخواه هست و به این سبب، اصلا و ابدا نباید اجازۀ بروز شر را بدهد.[17] (پترسون و دیگران، ص184)

2. مسئلۀ قرینه ای شرّ

   بنابراین اگر شرّ در عالم وجود دارد، پس خدا توان ندارد وجود داشته باشد. (Hume,1996,P. 235)    این نحو طرح و تقریر مسئلۀ شر که به وسیلۀ ناسازگاری منطقی قضایا اظهار گردید، شروع شیوۀ جدید طرح مسئلۀ شر در کلام شمرده می گردید. این سنت در کلام جدید غربی توسعه یافت و متکلمان معاصر – بویژه متأثران از تفکرات ملحدانه -  با حفظ محتوای اولیۀ مسئلۀ شر، این محتوای فرسوده را در صورت های جدید با قالب های منطق استقرایی و قیاسی ریختند و عرضه نمودند.(پترسون، ص33)

    در حوزۀ کلام جدید، فیلسوفان و متکلّمان ملحدی مثل جان مکی[12]، ادوارد مدن، پیتر هر[13]، مایکل ماتین[14]، ویلیام راو[15]، وزلی سالمون[16]، مسئلۀ شر را دست آویزی برای ردّ خداپرستی دانسته و به زعم خود، از ناسازگاری بین بودن شر و وجود خدای مهربان، دانا و توانای مطلق حرف گفته و از آن نفع برده اند. [17] (پترسون و دیگران، ص184)2. مسئلۀ قرینه ای شرّ   مسئلۀ شر در تقسیم بندی اولیه به دو شیوه قابل دسته بندی هست. از منظر اول، آن طور که پترسون[18] در کتاب «خداوند و شر: مقدمه ای بر این موضوع»[19]  بیان می دارد، مسئلۀ شر به دو دسته مسئلۀ دیدگاهی شرّ[20] و مسئلۀ وجودی شرّ[21] قابل تقسیم هست. مسئلۀ دیدگاهی شرّ به رابطۀ معرفتی یا منطقی بین گزاره هایی در مورد خداوند و صفت ها او با گزاره هایی در مورد شر عالم بحث می کند.[24] اما در مقابل، مسئلۀ وجودی شرّ با تجربه های شخصی اشخاص در زندگی سروکار دارد و متکفل ارزیابی این مطلب هست که به طور اساسی تجربه های شخصی هر فرد در مورد شر، چه طور به شناخت او از خدا ارتباط دارد.(Howard-Snyder,1999,P.2).

   (پترسون، ص33)   از منظر دیگر، چنان که هاوارد- اشنایدر[22] اظهار می کند؛ مسئلۀ دیدگاهی شرّ در مقابل مسئلۀ عملی شرّ قرار دارد. یعنی در این تقسیم بندی مسائل شر به دو دسته مسائل دیدگاهی و  مسائل عملی[23] تقسیم می شود. از این حیث مسائل دیدگاهی مثل تقسیم بندی پترسون، ارزیابی دیدگاهی و تئوری وار در مورد شر به طور منطقی و معرفتی هست و مسائل عملی به بحث در مورد این مبحث می پردازد که چه طور در هنگام مقابله با شر، ایمان خود را حفظ نماییم. محتمل هست افرادی که دچار عواقب نامطلوب شر شده اند، خود را مستحق چنان رنجی ندانند و خدا را به نا عدالتی در حق خود متهم سازند یا اعتقاد خود را به خدا، به کلی از دست بدهند.[27]

   به همین علت با اهمیت هست که ارزیابی شود چنین فردی را چه طور میتوان تسلی داد و به طور اساسی نگاه این چنین اشخاص به مقوله خدا چه طور می باشد. [24] طبق این تقسیم بندی، مسائل دیدگاهی شرّ به  وسیلۀ موضوعات علمی و ذهنی و مسائل عملی به ابزار وعظ و پند و راهکارهای عملی سامان می یابد.

شکل کلی استدلال بدین صورت هست که:

   «(Howard-Snyder,1999,P.    در هر حال و در هر دو تقسیم بندی، مسائل دیدگاهی شرّ خود به دو دسته مسئلۀ منطقی شرّ[25] و مسئلۀ قرینه ای شرّ[26] تقسیم می شود.»

   مسئلۀ منطقی شرّ، سرشتی قیاسی دارد که در آن از ارتباط منطقی بین گزاره ها در مورد خدا و شر به طور قیاسی نتایجی اخذ می شود. بر این اساس، مسئلۀ منطقی شرّ از ناسازگاری گزاره هایی در مورد شر و گزاره هایی در مورد خدا نشئت می گیرد. بعضی از این مورد ها عبارت هستند از:

1- صرف وجود شرّ 2- بسیاری و توسیع شر 3- سنگین و ناموجّه[28] بودن شر 4- شر بیهوده[29]  5- شر اضافی[30]

   از آن جا که استدلال در مساله منطقی شرّ، مستقلّ از بودن شر مشخص در عالم هست، به همین علت مسئلۀ منطقی شرّ ماهیتی پیشینی دارد. [27]   در نقطۀ مقابل، مسئلۀ قرینه ای شرّ کوشش دارد به طور استقرایی- یعنی مشخص ساختن نمونه هایی حقیقی از شرور-  نشان دهد که بعضی از مورد ها عینی شرّ توان دارد قرینه و شاهدی بر نبودِ خدا باشند.

    مسئلۀ قرینه ای شرّ، پسینی هست، یعنی بر هستِ حقیقی شر در عالم متکی هست.

      «شرّ از نوعE  وجود دارد. خداوند دانا و توانای مطلق و خیرمحض از بروز شر E جلوگیری می نماید.

   پس بودن شرّ از نوع  E شاهد و قرینه ای بر نبود خدا هست و با آن نا سازگار هست.»(Alston,1991,P.422)

3. استدلال قرینه ای ویلیام راو

   »   شر موجود در عالم از زوایای متفاوت قابل ارزیابی می باشند. بسته به اینکه کدام جهت شر مورد اهتمام قرار گیرد؛       یعنی به جایE  چه چیزی قرار گیرد،گونه های متفاوت استدلال قرینه ای شر پدید می آید. بعضی از این مورد ها عبارت هستند از:   محتمل هست متکلم برای نشان دادن وجود شر از نوعE،  از استقراء مدد بگیرد.[33]

       با توجه به متمایز بودن شر، انواع متفاوت استدلال قرینه ای خواهیم داشت که به گونه های متفاوت از این نوع براهین «استدلال قرینه ای شر»[31] یا «استدلال شرّ به مثابۀ قرینه» اطلاق می شود.(Sennet,P.220)

      یکی از متکلمانی که سنگین و بی وجه بودن شر در عالم را دست مایۀ استدلال خود بر علیه خداباوری قرارداده، ویلیام لئونارد راو[32] هست.(Christlieb,P.47)

   کانون بحث او در مسئلۀ قرینه ای شرّ این هست که هیچ توجیه معقولی برای بودن شر مشخصی که سنگین و بی وجه می باشند، در کنار اعتقاد به خدا وجود ندارد.    سنگین و ناموجه بودن شر یعنی «شروری که یک موجود دانا و توانای مطلق و خیر محض توان دارد، بدون از دست دادن خیری برتر یا جایز دانستن شرّ برابر یا بدتر از آن جلو گیری کند.  

   »(Alston,1991,P. 422)3. استدلال قرینه ای ویلیام راو   ویلیام راو من جمله فیلسوفانی هست که دست کم چهار دهه در مورد مسئلۀ شر فعّال بوده هست.

   راو اساس استدلال قرینه گرایانۀ خود را این چنین اظهار می کند:

   «1. نمونه هایی از رنج شدید وجود دارد که یک موجود دانا و توانای مطلق و خیرمحض می توانست از آن، بدون از دست دادن خیری برتر یا تجویز شرّ برابر و یا بدتر جلوگیری کند؛

   2. یک موجود دانا و توانای مطلق و خیرمحض، از واقع شدن هر رنج شدیدی جلوگیری می نماید الا اینکه جلوگیری از آن، سببِ از دست دادن خیری برتر یا تجویز شرّ برابر یا بدتر شود؛

   3. مقالات او با مبحث مسئلۀ قرینه ای شرّ بسیار مورد توجه مخالفان و قبول کنندگان قرار گرفته هست.»(Rwoe,1979,P.34)

   البته پیش از راو هم تقریرهای آسان تری از مسئلۀ قرینه ای شرّ وجود داشته هست.

   از منظر راو خداوند به شروری در دنیا اذن بروز می دهد که:

1. [33] اما کار با اهمیت او بدیهی سازی، تدوین مناسب و انتخاب جهت ای قایل ملاحظه در مسئلۀ قرینه ای شرّ می باشد.

2.    جیمزسنت[34] اظهار می کند که شرح راو از مسئلۀ قرینه ای شرّ، بدیهی ترین، ملموس ترین و جذاب ترین تقریرهایی هست که در مورد مسئلۀ قرینه ای شرّ انجام گرفته هست.

3.

   220)   تری کریستلایب[35] هم در مقالۀ «کدام خداپرستی رو دررو با مسئلۀ قرینه ای شرّ قرار دارد؟»[36] اظهار می دارد که شرح راو از مسئلۀ قرینه ای شرّ، قوی ترین نوع استدلال از نوع قرینه ای هست و اضافه می کند که رویکرد راو بیشترین اقبال را برای موفقیت نسبت به سایرین دارا هست.

   47)   مهمترین مقالۀ راو، «مسئلۀ شرّ و گونه های الحاد»[37] اسم دارد.

    بعد از انتقادات و جواب های راو و نقدهایی ازاین مقاله در سال 1996، راو مسئلۀ شرّ را در قالب مقاله ای دیگر و با استفاده از حساب احتمالات و با محوریت قضیه بیز که قضیه ای در حساب احتمالات ریاضی هست، عرضه نمود. عنوان آن مقاله «استدلال قرینه ای به وسیلۀ شر: رویکرد دوم»[38] هست. مقالۀ دوم راو، البته به شکلی دیگر از طرح مساله شر تعلق دارد که بدان «استدلال احتمالاتی شر»[39] گفته می شود.    «1. نمونه هایی از رنج شدید وجود دارد که یک موجود دانا و توانای مطلق و خیرمحض می توانست از آن، بدون از دست دادن خیری برتر یا تجویز شرّ برابر و یا بدتر جلوگیری کند؛   2.

   یک موجود دانا و توانای مطلق و خیرمحض، از واقع شدن هر رنج شدیدی جلوگیری می نماید الا اینکه جلوگیری از آن، سببِ از دست دادن خیری برتر یا تجویز شرّ برابر یا بدتر شود؛   3. نتیجه اینکه هیچ موجود دانا و توانای مطلق و خیر محضی وجود ندارد. »(Rwoe,1979,P. 34)   اگر بخواهیم استدلال بالا را به طور کوتاه اظهار کنیم، به اعتقاد راو، شروری وجود دارند که بودنشان بی وجه و سنگین هست، بنابراین خداوند باید جلو این شرورِ به ظاهر بی وجه را بگیرد و اگر چنین نکند، وجود ندارد، یا اینکه این شر به مثابۀ قرینه ای بر نبودِ او می باشند واحتمال درست بودن خداباوری را کم می کنند.

   راو در ادامه مقاله با ارزیابی مقدمه های 1 و 2 استدلال خود و جواب به انتقادات احتمالی و نشان دادن درستی آنان اظهار می دارد:

«1.»(Rwoe,1979,P.37)

  

   اما بعد از نشان دادن این گریزگاه به خداباوران اظهار می کند:

   « به منظور دور ساختن شرّ بدتر باشد. »(Rowe.2007,P.130)

   به منظور دور ساختن شرّ برابر باشد.    اگر شرّی در دنیا وجود داشته باشد و یکی از مورد ها 1 یا 2 یا 3  را داشته باشد، در این صورت میتوان آن را «شرّ حکیمانه» دانست. اما اگر اصلا و ابدا نتوان یکی از مورد ها بالا را در آن یافت، در این صورت وجود آن بی وجه و سنگین بوده و با خدای دانایی که قدرت مطلق و خیرمحض هست، سازگار نخواهد بود.    اما پیش از آن که کار راو را تمام شده بدانیم، دست کم باید مواردی حقیقی را نمایش دهیم که شر سنگین اتفاق افتاده اند. راو برای آن که نشان دهد شر سنگین وجود دارند، بعضی مصایب و رنج های حیوانات در طبیعت و یا رنج و شر وارد گردیده بر کودکان بی گناه را به عنوان مصادیق شر سنگین برمی شمارد، شروری که اولاً هیچ خیر بالاتری برای تحقق آنان وجود ندارد و ثانیاً خدا توان دارد جلو آنان را بگیرد و نگرفته هست.

پی درج کرد:

[2]. Thor Hall

[3] .

[4]. Augustine

[5]. Anselm

[6]. Tomas Aquinas

[7]. Irenaeus

[8]. Baruch Spinoza

[9]. Leibniz

[10] . عنوان کتاب لایب نیتس عبارت هست از:

Theodicy :Essays on the Goodness of God, the Freedom of Man and the Origin of Evil

             «تئودیسه : مقاله هایی در مورد خیر خدا ، آزادی انسان  و منشاء شرّ»

 [11]. David Hume

[12]. John Mackie

[13]. Peter Hare

[14]. Michael Martin

[15]. William Rowe

[16]. Wesley Salmon

[17] . این شر را اصلا و ابدا نمی شود با یکی از مورد ها 1 یا 2 یا 3 توجیه کرد.

[18]. Michael. L. Peterson

[19]. God and Evil: an Introduction to Issues

[20]. Theoretical  Problem of Evil

[21]. Existential  Problem of Evil

[22]. Daniel Howard-Snyder

[23]. Practical Problem of Evil

 .[24] خداوند که خیرمحض هست؛ به سادگی می توانست جلو این واقعه را بگیرد.

[25].  Logical Problem of Evil

[26]. Evidential problem of Evil

بنگرید: (Rowe,2001)

[27] . برای دیدن روایتی از چگونگی طرح  مساله منطقی شرّ، بنگرید: (Mackie,1955)

 .[28] کلمه «گزاف» در مقابل «Pointless » و بی وجه در مقابل «gratuitous» استفاده شده هست

[29]. Inscrutable Evil

[30]. Surplus Evil

[31]. Evidential Argument From Evil

[32]. William Leonard Rowe

 .[33] برای مشاهدۀ مواردی از این دست، بنگرید: (Pargetter,1976 )

[34]. James Sennet

[35]. Terry Christlieb

[36]. Which Theism face an Evidential problem of Evil

[37]. The Problem of Evil and Some Varieties of Atheism

[38]. The Evidential Argument from Evil : A Second Look

[39]. Probabilistic Argument from Evil

[40]. Bambi

[41]. Sue

[42]. Friendly Atheism

  مراجع

عربی و فارسی:

امروزه، این دو مورد در ادبیات شرّ قرینه ای، به ترتیب به اسامی «بامبی»[40] و «سو»[41] موسوم اند.    بامبی و سو برای راو ظواهر و قرائنی می باشند، که نشان می دهد مبنای معقولی برای اعتقاد به الحاد وجود دارد. یعنی اعتقاد به این که خدای دانای مطلق توان ندارد وجود داشته باشد یا احتمال وجودش کم هست.
بنابراین نبودنش قابل قبول تر از اعتقاد به خدایی هست که اجازۀ بروز شر بی وجهی را می دهد. در حقیقت اگر خدا وجود می داشت، این شر اتفاق نمی افتاند؛ چون که هیچ کدام از این دو واقعه و امثال آنان شر حکیمانه نیستند. «باور به این که خدایی دانا و توانای مطلق و خیرمحض وجود ندارد، باوری معقول هست.
37)   مسیر راو برای اظهار نظراتش در مورد شرّ قرینه ای در مقاله اولش، تقریبا در بخش «مسئلۀ شرور» در کتاب اش با عنوان «فلسفه دین»، تکرار گردیده هست.    راو با الهام از جرج ادوارد مور و استفاده از منطق او برای جواب به شکاکیت معرفت شناختی، راه حل احتمالی برای ردّ مقدمۀ اول خود، یعنی وجود شر سنگین را نشان می دهد. اما بعد از نشان دادن این گریزگاه به خداباوران اظهار می کند:   «بر حسب پاسخمان (راه حل مور) به برهان اساسی برای الحاد، هر کدام از ما در پرتومعرفت و تجربه شخصی قضاوت می کند که آیا زمینه برای اعتقاد به مقدمه او (وجود شر گزاف) قویتر هست یا باور به وجود خدا.
»(Rowe.
130)   این ادعای متواضعانۀ راو به معنای ارائۀ یک دوراهی هست که هرکس، بسته به انتخاب خودش توان دارد در مسیری حرکت کند. در قسمتی دیگر از مقالۀ اول، راو گونه های الحاد را هم دسته بندی می نماید و خود را در دستۀ الحادگرایان کم مدعا و دوستانه[42] قرار می دهد.
او اظهار می کند که من منحصرا وجود یک موجود دانا و توانای مطلق را انکار کرده ام و جزء الحادگرایی در مفهوم گسترده آن که به طور اساسی هرگونه موجودالوهی را انکار می کند، نیستم. از این ادعای موخر او میتوان چنین برداشت که در اثر وجود شر سنگین، راو کفّۀ الحاد را سنگین تر از خداپرستی می داند، نه اینکه آن را کاملاً ردّ نماید. [2].

Augustine[5]. Anselm[6]. Tomas Aquinas[7].
Baruch Spinoza[9]. Leibniz[10] .
David Hume[12]. John Mackie[13].
Michael Martin[15]. William Rowe[16].
Wesley Salmon[17] .
Peterson[19].
God and Evil: an Introduction to Issues[20]. Theoretical  Problem of Evil[21]. Existential  Problem of Evil[22].
Daniel Howard-Snyder[23]. Practical Problem of Evil .
[25].   Logical Problem of Evil[26]. Evidential problem of Evilویلیام راو در کتاب «خدا و مسئلۀ شرّ» که مجموعه ای از مقالات در زمینۀ مسئلۀ شر هست به ویراستاری خودش منتشر شده؛ از همین عبارت برای جدا نمودن مسئلۀ منطقی از مسئلۀ قرینه ای استفاده نمود هست.
بنگرید: (Rowe,2001)[27] . برای دیدن روایتی از چگونگی طرح  مساله منطقی شرّ، بنگرید: (Mackie,1955) . [28] کلمه «گزاف» در مقابل «Pointless » و بی وجه در مقابل «gratuitous» استفاده شده است[29].
Inscrutable Evil[30]. Surplus Evil[31]. Evidential Argument From Evil[32].
William Leonard Rowe . [33] برای مشاهدۀ مواردی از این دست، بنگرید: (Pargetter,1976 )[34].
Which Theism face an Evidential problem of Evil[37]. The Problem of Evil and Some Varieties of Atheism[38]. The Evidential Argument from Evil : A Second Look[39]. Probabilistic Argument from Evil[40].
Bambi[41]. Sue[42]. Friendly Atheismابن بابویه، محمد بن علی.

شهر قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه شهر قم، دفترانتشارات اسلامی، 1398ق. ابن بابویه، محمد بن علی. علل الشرایع.
شهر قم: بی نا، چاپ اول، 1385ش.

شهر قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه شهر قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1404ق. اردستانی، محمد علی. چالشهای بحث شر و پاسخهای علامه طباطبایی.
قبسات، سال چهاردهم، تابستان 1388، صص 121-146.
ترجمه محسن جهانگیری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1374. نقد نظریه عدمی بودن شر.
فلسفه دین، سال هشتم، شماره دهم، تابستان 1390، صص 36-64. درآمدی بر فلسفه دین.
تهران: انتشارات نبأ، چاپ اول، 1393.
بنی هاشمی، سیدمحمد. کتاب عدل. تهران: مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، 1392.
تهران: انتشارات نبأ، 1385.
تهران: مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، 1391. بیابانی اسکویی، محمد. تهران: انتشارات نبأ، 1394.
عدل الهی. تهران: انتشارات نبأ، چاپ دوم، 1391.
عقل و اعتقاد دینی: در رسیدی بر فلسفه دین.
خداوند و شر. ترجمه رستم شامحمدی، سمنان: انتشارات دانشگاه سمنان، 1393.
فلسفه دین، خدا، اختیار و شر.
قیاس دیدگاه مطهری و سوئین برن در مورد مساله شر. پژوهش نامه فلسفه دین (نامه حکمت)، سال دوازدهم، شماره دوم، پاییز و زمستان1393، صص1-23. تمیمی رسیدی، عبدالواحد بن محمد.
1391.
مکی در مساله شر و تطبیق آن با حکمت متعالیه.
قبسات، سال نوزدهم، بهار1393، صص 103-116.
فصلنامه علمی پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا(س)، سال نهم، شماره 29، بهار 1378.
مکی در مورد شرّ از منظر فلسفه سهروردی، الهیات تطبیقی، سال چهارم، شماره دهم، پاییز وزمستان 1392، صص 15- 28.
پاسخهای فلسفی ملاصدرا و اگوستین به مساله شر. الهیات تطبیقی، سال هفتم، شماره پانزدهم، بهار و تابستان 1395، صص1-14. حکیمی، محمد رضا.
اجتهاد و تقلید در فلسفه، شهر قم: سبب ما،1383. ارزیابی تطبیقی مواجهه ملاصدرا و پلانتینجا با مساله شر.
دو فصلنامه پژوهشهای هستی شناختی، سال اول، شماره اول، بهار و تابستان 1391، صص 17-44. مساله علم الهی و اختیار.
شهر قم: انتشارات سبب ما، 1396. سیر دگرگونی رأی های ویلیام لئونارد راو در باب شر بی وجه و ملاحظاتی انتقادی بر آن.
فلسفه و کلام اسلامی، سال چهل و هشتم، شماره دوم، پاییز و زمستان1394، صص 159-179. سعیدی مهر، محمد. حکمت الاهی و مساله قرینه ای شر.
قبسات، سال چهادرهم، تابستان 1388، صص 29-53. ارزیابی و قیاس شر از دیدگاه آگوستین و ابن سینا.
سال پنجم، پاییز و زمستان1390، صص 89-106.
کلام فلسفی. تهران: انتشارات صراط، 1396. شریف الرضی، محمد بن حسین.
شهر قم: هجرت،1414ق.
نظام احسن و مساله شر در فلسفه ابن سینا. دو فصلنامه علمی پژوهشی حکمت سینوی(مشکاه الانوار)، سال چهاردهم، بهار وتابستان 1389. صص 45-65.
ارزیابی تصادم شر با صفت ها الهی طبق مبانی حکمت متعالیه. اسفار، سال دوم، شماره3، بهار وتابستان 1395، صص 25-46.
عیاشی، محمد بن مسعود.

انگلیسی:

Alston William(1996). Some (Temporarily) Final Thoughts on Evidential Arguments from Evil, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Alston, William(1991). The Inductive Argument from Evil and the Human Cognitive Condition, in James Tomberlin (ed), philosophical Perspectives 5. philosophy of Religion, Atascardero. Ridgeview Publishing Co.

Alston, William(1996). The Inductive Argument From Evil and the Human Cognition Condition., in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Christlieb, Terry(1992). Which Theism face an Evidential problem of Evil?, Faith and philosophy, 9, P.45-64.

Draper Paul(1996). The Skeptical Theist, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.
Draper Paul(1996).Pain and Pleasure: An Evidential for Theists, in  Howard-snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Durston, Kirk. The Consequential Complexity of history and Gratuitous Evil, Religios Studies 36, 2000,
Feinberg, John(2004). The Many Faces Of Evil: Theological Systems and the Problem Of Evil, Crossway Books.

Gale, Richard(1996).  Some Difficulties in Theistic Treatments of Evil, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Hall, Thor. Theodicy as a Test of the Reasonableness of Theology, Religion in life 43, 1974.

Howard-snyder Daniel (1996).The Argument form Inscrutable Evil, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Howard-snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana University Press,1996.

Howard-Snyder, Danial(1999). God and Evil and Suffering, in Michael J. Murray(ed.), Reason for the Hope Within, Eerdmans.

Howard-Snyder, Danial(2000). Rowe's Argument from Particular Horrors. Clark(ed.), Reading in the Philosophy of Religion, PP.238-49.
Hume, David(1970). Dialogues Concerning Natural Religion, ed. Nelson pike, New York: Bobbs-Merril Co, Inc.

Hume, David(1996). Evil Makes a strong Case Against God's Existence, in: of philosophy Religion, Edit by Michael Peterson. Oxford University press, oxford.
Kung, Hans(1976). On Being a Christian, trans. E. Quinn, Garden City, NY, Doubleday.
Kung,Hans(1989). Christianity and Chinnese religions. Newyork: Doubleday.

Lehrer, Keith. And J.W.Cornman(1970). philosophical Problems and Arguments: An Introduction. New York: Macmillan, 1970.

Leibniz.G.W.(1998). Theodicy : Essays on the Goodness of God, the Freedom of Man and the Origin of Evil.Translated by E.M.Huggard. Open.Court Chicago and La Sall Illinios.

Lewis, Delmas(1983). The Problem With the Problem of Evil, Sophia, vol. 22.

Mackie, John(1955). Evil and Omnipotence, Mind, Vol.64, No.254.

Madden, Edward and Peter Hare(1968). Evil and The Concept of God. Springfield, Charles C. Thomas, 1968.

Pargetter, Robert(1976). Evil as Evidence against the Existence of God, Mind, Vol.85, issue 335.

Plantinga Alvin(1996). Epistemic Probability and Evil, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.
Plantinga Alvin(1996). On Being Evidentially Challenged, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.
Rowe William(1993). Philosophy of Religion: An Introduction, Canada, WadsWorth. second Edition.
Rowe William(2001).God and The Problem of Evil, Blackwell Publishers, 2001,
Rowe William(2007). Philosophy of Religion: An Introduction, Canada, WadsWorth. Fourth Edition.

Rowe, William(1978) Philosphy of Religion: An Introduction. Belmont, CA: Dickenson.

Rowe, William(1979). The Problem of Evil and Some Varieties of Atheism, American philosophical Quarterly, 16,PP. 33- 41.
Rowe, William. L. (1996). The Evidential Argument from Evil : A Second Look, in Howard Snyder(ed),The Evidential Argument from Evil, Bloomington: Indiana University Press, 1996, P262- 285.

Russell Bruce(1996).Defenseless, in  Howard-snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Sennet, James(1993). The Inscrutable Evil Defense Against the Inductive Argument from Evil. Faith and philosophy, 10.

Stump, Eleonore(1996). Aquinas on the Sufferings of Job, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.
Swinburne Richard(1996). Some Major Strands of Theodicy, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.
Van Inwagen Peter(1996). Reflections on the Chapters by Draper, Russell and Gale, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.
Van Inwagen Peter(1996).The Problem of Evil the Problem of Air, and the Problem of Silence, in  Howard-snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

Wykstra, Stephen(1984). The Humean Obstacle to Evidential Arguments from Suffering: On Avoiding the Evi of Appearance, International Journal for philosophy of Religion, vol 16.
Wykstra, Stephen(1996). Rowe's Noseeum Arguments from Evil, in  Howard snyder Daniel(ed.), The Evidential Argument from Evil, Indiana university Press,1996.

نویسنده:

 امیرمهدی قسمتی زاده: کارشناس ارشد فلسفه علم و محقق قرآن و حدیث      

فصلنامه سفینه شماره 55

..

سامانه پیامک : 30008830303000پست الکترونیک: info@zakernews.ir
برچسب ها :قم تهران